صفحه اصلي > گزارش > البرز در اسارت ریزگرد؛ تالابهای خشک کانون آلایندگی
البرز در اسارت ریزگرد؛ تالابهای خشک کانون آلایندگی30 تیر 1405. نويسنده: monshi |
 تداوم خشکسالی، کاهش بارش و قطع یا کاهش ورودی آب به تالابهای صالحیه و اللهآباد در این روزها شهرستانهای استان البرز بهویژه کرج، نظرآباد و ساوجبلاغ را در معرض خیزش گرد و غبار قرار داده و شاخص کیفیت هوا را در برخی مناطق به مرز وضعیت قرمز رسانده است. پهنههای تالابی غرب استان البرز که در سالهای گذشته مامن و زیستگاه امنی برای فرود پرندگان مهاجر و بومی بودند اکنون تحت تاثیر خشکسالیهای پیاپی و عوامل انسانی، طراوت و زیبایی خود را از دست داده و به بیابانی تفتیده و مستعد فرسایش بادی تبدیل شدهاند؛ این تغییرات گسترده سبب شده تا بیابانزایی در حاشیه تالابها شتاب بگیرد و وزش بادهای محلی، خاکهای بیثبات را در قالب تودههای متراکم گرد و غبار به شهرهای استان سرازیر کند.کارشناسان محیط زیست معتقدند که تداوم خشکسالی و گسترش تدریجی اراضی بیابانی، تهدیدی جدی برای سلامت ساکنان استان البرز است؛ مداخلات انسانی، احداث کانال زهکشی، عدم تامین حقابه زیستمحیطی، خشکیدگی سطحی خاک، از بین رفتن پوشش گیاهی طبیعی و چرای بیرویه و کنترلنشده دام بهویژه شترهای سرگردان در این محدوده، شرایط غبارخیزی را تشدید کرده است. خشک شدن بخشهایی از تالابهای صالحیه و اللهآباد در کنار وزش بادهای شدید، بار دیگر کانونهای فرسایش بادی را در غرب استان البرز فعال کرده و دامنه آلودگی هوا را در پی افزایش گستره اراضی بیابانی اطراف این پهنهها گسترش داده است.به گفته کارشناسان محیط زیست ؛ آنچه امروز در البرز مشاهده میشود تنها پیامد یک رخداد مقطعی نیست بلکه حاصل تداوم خشکسالی، کمبارشی، کاهش تغذیه آبی تالابها و گسترش تدریجی اراضی بیابانی در حاشیه این پهنههای آبی است؛ روندی که هر سال با افت رطوبت خاک و از بین رفتن پوشش گیاهی، زمینه فعال شدن کانونهای جدید گرد و غبار را فراهم میکند.در این میان، تالاب صالحیه بهعنوان تنها تالاب فصلی استان البرز، بیش از دیگر مناطق از کمبود آب و مداخلات انسانی آسیب دیده است؛ کاهش ورودی آب، احداث زهکش، محدود شدن حقابه زیستمحیطی، تخریب پوشش گیاهی و چرای کنترلنشده دام، از جمله عوامل اصلی تشدید غبارخیزی این محدوده عنوان میشود؛ عواملی که به گفته کارشناسان در صورت تداوم میتواند وسعت اراضی بیابانی پیرامون تالاب را نیز افزایش دهد.از آنجا که ستاد ملی سیاستگذاری و هماهنگی مدیریت پدیده گردوغبار، محدوده تالابهای صالحیه و اللهآباد را بهعنوان یکی از کانونهای دارای اولویت بالا شناسایی کرده و تدوین و هماهنگی برنامههای اجرایی برای کنترل این کانون را در دستور کار قرار داده است براین اساس اصلاح وضعیت زهکش، بازگرداندن کارکردهای هیدرولوژیکی پهنه تالابی، مدیریت چرای دام و حفاظت از سطوح حساس به فرسایش بادی از مهمترین اقدامات پیشبینیشده در این برنامههاست. بر اساس اعلام این ستاد، برنامههای اجرایی این محدوده بهزودی با مشارکت دستگاههای مسوول و با محوریت ادارات کل حفاظت محیطزیست استانهای البرز و قزوین آغاز خواهد شد. تالابها که به عنوان سیستمهای طبیعی کنترلکننده خاک و رطوبت عمل میکنند در تثبیت خاکهای اطراف نقش مهمی دارند بنابراین رطوبت موجود در این مناطق مانع از بلند شدن ذرات ریز خاک و انتشار آنها به هوا میشود اما وقتی تالابها خشک میشوند این پوشش محافظتی از بین رفته و خاکهای خشک و بیثبات به راحتی تحت تاثیر باد قرار گرفته و به شکل گرد و غبار به هوا بلند میشوند. کاهش منابع آب عامل بروز گرد و غبار تنها تالاب استان البرز تحت عنوان تالاب صالحیه نیز از اثرات و پیامدهای منفی تغییرات اقلیمی بی نصیب نبوده بطوریکه گرد و غبار ناشی از آنها بسیاری از روزها این تالاب و حتی شهرستان های استان را تحت اسارت خود درآورده است .مهمترین عامل بروز بحران گرد و غبار در این تالاب کاهش منابع آبی ورودی است و برای احیای آن، مدیریت مشارکتی میان چند استان در حال شکلگیری است.بخش عمده منابع آبی تغذیهکننده این تالاب از استان قزوین منشا میگیرد و موضوع تامین نیاز آبی آن فقط در حیطه اختیارات شرکت آب منطقهای البرز نیست و ماهیتی بیناستانی دارد به همین منظور تعامل و همکاری میان استانهای زنجان، قزوین و البرز شکل گرفته تا با مدیریت مشترک، شرایط زیستمحیطی تالاب احیا شود.بنابراین حقابه تالاب صالحیه موضوعی میان چند استان است؛ مطالعات لازم برای تعیین نیاز آبی در استان البرز انجام شده اما بارگذاریهای بالادست شامل توسعه صنعتی، احداث سدها و بندها محدودیتهایی در تامین این نیاز ایجاد کرده است؛ در زمان حاضر سالانه حدود یک تا ۲ میلیون متر مکعب آب از سوی شرکت آب منطقهای البرز رهاسازی میشود که این میزان تنها برای کاهش گرد و غبار و تلطیف هوا کافی است. انجام مطالعات احیا و مدیریت تالاب صالحیه مدیرکل حفاظت محیط زیست استان البرز با تاکید بر اینکه تالاب بدون آب به کانون تولید ریزگرد تبدیل میشود، گفت: تجربه نشان داده اگر حقابه تالابها تامین نشود، نتیجه آن خشکی، افت کیفیت محیط زیست و گسترش گرد و غبار خواهد بود.«قربانعلی محمدپور» افزود: مطالعه احیا و مدیریت تالاب صالحیه با هدف تدوین برنامهای جامع برای حفاظت، احیا و مدیریت این زیستبوم ارزشمند انجام شده و نتایج آن در شورای برنامهریزی و توسعه استان ارائه شده است.وی با بیان اینکه تعیین تکلیف زهکش و انسداد آن از محورهای مهم برنامه احیا به شمار میرود، اظهار کرد: تلاش میشود با حفظ رطوبت و بازگرداندن بخشی از کارکردهای هیدرولوژیکی تالاب، از گسترش کانونهای گرد و غبار جلوگیری شود.بر اساس اعلام مسوولان، بخش عمده منابع آبی تغذیهکننده تالاب صالحیه از استان قزوین تامین میشود و موضوع حقابه این تالاب، ماهیتی بیناستانی دارد؛ در همین راستا، تعامل و هماهنگی میان استانهای زنجان، قزوین و البرز برای مدیریت مشترک و بهبود شرایط زیستمحیطی منطقه در حال پیگیری است.گفته میشود سالانه حدود یک تا ۲ میلیون مترمکعب آب از سوی شرکت آب منطقهای البرز برای کاهش گرد و غبار و تلطیف هوا به این محدوده رهاسازی میشود اما کارشناسان معتقدند این میزان برای احیای پایدار تالاب کافی نیست و تنها میتواند بخشی از آثار بحران را کاهش دهد. تالاب صالحیه با مساحت ۴۸ هزار هکتار در مرز استانهای البرز و قزوین قرار دارد که حدود ۱۶ هزار هکتار از آن در محدوده شهرستان نظرآباد واقع شده است؛ براساس مطالعات انجامشده، این پهنه از مهمترین کانونهای گرد و غبار استان البرز به شمار میرود و احیای آن نیازمند اجرای مصوبات ملی و استانی، تامین حقابه، اصلاح زهکشها، مدیریت چرای دام و جلوگیری از گسترش اراضی بیابانی در اطراف تالاب است.کارشناسان محیط زیست تاکید میکنند که احیای این تالاب تنها با اقدام یک دستگاه ممکن نیست و همه دستگاههای مسوول باید براساس برنامه عملیاتی، وظایف قانونی خود را برای مهار گرد و غبار، حفاظت از تالاب و جلوگیری از توسعه بیابان در حاشیه آن با جدیت دنبال کنند. بازگشت |