صفحه اصلي > یادداشت > خلیج فارس بخشی از حافظه تاریخی این سرزمین است
خلیج فارس بخشی از حافظه تاریخی این سرزمین است10 اردیبهشت 1405. نويسنده: monshi |
 خلیج فارس، تنها یک پهنه آبی در جنوب ایران نیست؛ بخشی از حافظه تاریخی، هویت ملی و شناسنامه جغرافیایی این سرزمین است. دکتر مهدی جعفری/ نامی که قرنها بر نقشهها، سفرنامهها، اسناد رسمی و مکاتبات سیاسی نقش بسته و با تاریخ ایران و ایرانیان پیوندی ناگسستنی دارد. هر سال «روز خلیج فارس» فرصتی است تا نهفقط از یک نام، بلکه از حقیقتی تاریخی، فرهنگی و تمدنی دفاع کنیم که بهسادگی قابل تحریف یا جابهجایی نیست.اگر به عقب بازگردیم، از دوران هخامنشی تا امروز، خلیج فارس همواره در متن تحولات منطقهای و جهانی حضور داشته است. از کتیبههای بهجامانده در دوره داریوش و خشایارشا تا نقشههای جغرافیدانان یونانی و مسلمان، از متون عربی و اسلامی تا اسناد شرکتهای دریایی اروپایی در قرون جدید، در همه این منابع، این پهنه آبی با عنوان «بحر فارس»، «خلیج فارس» یا معادلهای آن شناخته شده است. این تداوم نامگذاری، تصادفی یا ناشی از عادت زبانی نیست؛ انعکاسی است از واقعیت تاریخیِ حضور ایرانیان در سواحل، جزایر و بنادر این خلیج و نقش آنان در تجارت، فرهنگ و امنیت دریایی منطقه.با این همه، در دهههای اخیر، تلاشهایی سازمانیافته برای تحریف این نام تاریخی صورت گرفته است. تغییر نام در برخی نقشهها، استفاده از اصطلاحات جعلی در تبلیغات و رسانهها، یا فشار بر نهادها و شرکتهای بینالمللی برای کنار گذاشتن نام «خلیج فارس» بخشی از این روند است. اهمیت «روز خلیج فارس» در چنین فضایی دوچندان میشود؛ چراکه این روز، یادآور یک واقعیت است: نامهای تاریخی را نمیتوان با بخشنامه، لابی سیاسی یا بازیهای رسانهای تغییر داد. نامی که در طول تاریخ ثبت شده، بخشی از میراث مشترک بشری است و دستکاری آن، تحریف آگاهانه تاریخ محسوب میشود.اما دفاع از نام خلیج فارس تنها یک جدال لفظی یا حقوقی نیست. این نام، حامل معنایی فراتر از مرزهای جغرافیایی است؛ نماد پیوستگی فرهنگها، ادیان و ملتهایی است که در کنار این پهنه آبی زیستهاند. قرنهاست که سواحل جنوبی ایران، از بوشهر و بندرعباس گرفته تا قشم، کیش و هرمز، دروازههای ارتباط ایران با جهان بودهاند. کاروانهایی که از جاده ابریشم به این بنادر میرسیدند، کالا، اندیشه، زبان و فرهنگ را با خود میآوردند و از همین درگاهها، پیامهای تازهای به جهان صادر میشد. خلیج فارس، نهتنها راه اقتصاد، که مسیر گفتوگو، تبادل و همزیستی بوده است.از منظر اقتصادی نیز، نقش خلیج فارس در معادلات جهانی بر کسی پوشیده نیست. بخش مهمی از انرژی جهان از مسیر این آبراه عبور میکند و همین مسئله، آن را به کانون توجه قدرتهای بزرگ تبدیل کرده است. حضور ناوگانهای نظامی، رقابتهای امنیتی، و نزاعهای سیاسی در این منطقه، نشان میدهد که خلیج فارس فقط ساحت تاریخ و فرهنگ نیست؛ میدان امروز و آینده نیز هست. در چنین شرایطی، پاسداشت نام خلیج فارس، صرفاً یک اقدام نمادین یا احساسی نیست، بلکه بیان ارادهای است برای دفاع از حاکمیت ملی، منافع راهبردی و جایگاه ژئوپلیتیک ایران.با این حال، شاید مهمترین بُعد «روز خلیج فارس» بُعد فرهنگی و آموزشی آن باشد. اگر نسلهای جوان ما، دانشآموزان و دانشجویان، تاریخ دقیق این نام و ریشههای آن را ندانند، دفاع از آن به شعارهای مقطعی و واکنشهای احساسی محدود خواهد شد. ضروری است که نظام آموزشی، رسانهها و نهادهای فرهنگی، شناخت علمی و مستند از خلیج فارس را تقویت کنند؛ از معرفی منابع تاریخی و نقشههای معتبر گرفته تا تولید مستند، کتاب، برنامه رادیویی و تلویزیونی و محتوا در فضای مجازی. دفاع از نام خلیج فارس در قرن بیستویکم، بیش از هر چیز، نبرد روایتهاست؛ نبردی که در کلاس درس، در شبکههای اجتماعی، در صفحات روزنامهها و در گفتوگوهای روزمره مردم جریان دارد.از سوی دیگر، باید توجه داشت که احترام به نام خلیج فارس، منافاتی با همزیستی و همکاری با کشورهای حاشیه جنوبی این پهنه آبی ندارد. ایران میتواند و باید همزمان که بر هویت تاریخی این نام تأکید میکند، برای توسعه روابط اقتصادی، فرهنگی و امنیتی با همسایگان جنوبی خود تلاش نماید. خلیج فارس میتواند بهجای میدان رقابتِ فرساینده، به عرصهای برای همکاری در حوزههای محیطزیست دریایی، امنیت کشتیرانی، گردشگری و توسعه پایدار تبدیل شود؛ مشروط بر آنکه همه بازیگران، واقعیتهای تاریخی و حقوقی را بپذیرند و بر مبنای احترام متقابل و منافع مشترک حرکت کنند. بازگشت |