تالاب صالحیه همچنان بیآب
سپیدارآنلاین: گروه اجتماعی
مدیر مطالعات تالاب صالحیه با اشاره به وضعیت بارشهای اخیر در استان البرز و تأثیر آن بر تالاب صالحیه، گفت: میزان بارندگیهای امسال در استان نسبت به میانگین بلندمدت حدود ۵۰ تا ۵۵ درصد کاهش داشته و در مقایسه با سال گذشته نیز کاهش محسوسی ثبت شده است؛ موضوعی که اثر مستقیم بر وضعیت آبگیری تالاب صالحیه گذاشته است.
کامران رضایی اظهار کرد: بارشهای اخیر استان البرز در مقایسه با بسیاری از استانهای کشور کمتر بوده و بخش عمده این بارندگیها نیز به دلیل شرایط اقلیمی و یخبندان، بهصورت برف رخ داده است. به همین دلیل در حال حاضر حجم قابلتوجهی از آب وارد تالاب نشده و انتظار میرود در یکی دو ماه آینده، با ذوب برفهای ارتفاعات، بخش محدودی از تالاب بهصورت مقطعی مشروب شود.
وی با تأکید بر اینکه حتی این میزان آب نیز به قلب تالاب نمیرسد، افزود: وجود جاده زهکش و کانال زهکشی مانع از انتقال آب به بستر اصلی تالاب شده و آبهای ورودی عمدتاً در حد فاصل جاده زهکش و محدوده فرودگاه آزادی تجمع پیدا میکند. در نتیجه، کانونهای اصلی ریزگرد که در قلب تالاب قرار دارند، همچنان از این آبها بیبهره میمانند.رضایی با مقایسه وضعیت فعلی تالاب با سالهای گذشته بیان کرد: در همین مقطع زمانی در سالهای قبل، بهویژه سال گذشته، پهنه آبی تالاب وضعیت بهتری نسبت به امسال داشت. اگر امسال با تداوم خشکسالی مواجه شویم، شرایط تالاب صالحیه در فصل تابستان میتواند بسیار بحرانی و نگرانکننده باشد.مدیر مطالعات تالاب صالحیه درباره آبگیری طبیعی تالاب توضیح داد: آبگیری طبیعی مربوط به بخش بالادست جاده زهکش و قلب تالاب، یعنی کانون ریزگردهاست. در حال حاضر آبگیری طبیعی محدود تنها در بخش بالادست جاده زهکش تالاب اتفاق افتاده، اما در قسمت پاییندست که قلب تالاب و محل اصلی کانونهای ریزگرد است، عملاً آبگیری مؤثری رخ نداده است.وی با اشاره به نقش ناچیز بارندگی در احیای تالابها، تأکید کرد: برخلاف تصور رایج، سهم اقلیم و بارش در وضعیت فعلی تالابها بسیار پایین است و حتی میتوان گفت کمتر از پنج درصد تأثیر دارد. عامل اصلی، اقدامات انسانی از جمله برداشت بیرویه آبهای سطحی و زیرزمینی، توسعه گسترده چاههای کشاورزی و برهم خوردن جریانهای هیدرولوژیک طبیعی تالابهاست. در گذشته ما با تغییرات اقلیمی و خشکسالی مواجه بودیم، اما به خشکسالی تالابها منجر نشده است.
این پژوهشگر در ادامه گفت: در واقع مشکل تالابها، تعارض بین مصرفکنندگان، جوامع محلی و کشاورزان در بهرهبرداری بیرویه از منابع آبی است.رضایی ادامه داد: در دهههای گذشته، بهویژه از دهه ۸۰، تعداد چاههای کشاورزی در برخی دشتها تا هفت یا هشت برابر افزایش یافته است. دشتهای اشتهارد، قزوین و نظرآباد هماکنون در فهرست دشتهای ممنوعه و بحرانی وزارت نیرو قرار دارند و باید طرح تعادلبخشی آبهای زیرزمینی در آنها اجرا شود، اما متأسفانه این اقدامات نه از سوی وزارت نیرو و نه از سوی وزارت جهاد کشاورزی بهطور مؤثر انجام نشده است.وی با اشاره به کارکرد اصلی تالاب صالحیه گفت: این تالاب از گذشته بهعنوان زیستگاهی با تنوع زیستی بسیار بالا شناخته نمیشده و نقش اصلی آن جلوگیری از روند بیابانزایی در جنوب استان البرز بوده است. در سالهایی که تالابهای فصلی شکل میگرفتند، برخی پرندگان مهاجر بهصورت موقت در این منطقه توقف داشتند، اما کارکرد اصلی تالاب همواره مهار بیابانزایی بوده است.رضایی هشدار داد: در سالهای اخیر با خشک شدن تالاب صالحیه، کانونهای ریزگرد به سمت نظرآباد گسترش پیدا کردهاند و تعداد روزهای گردوغبار هر سال افزایش یافته است؛ موضوعی که مخاطرات جدی برای استان البرز و حتی شهر تهران ایجاد کرده است.مدیر مطالعات تالاب صالحیه درباره تأثیر تخصیص حقابه زیستمحیطی نیز گفت: حتی در صورت تخصیص و رهاسازی حقابه از سدها، به دلیل وجود کانال زهکش، بخش زیادی از این آب به بستر اصلی تالاب نمیرسد. چهار رودخانهای که در گذشته به تالاب صالحیه میریختند، هرکدام دارای یک یا دو سد هستند و رهاسازی حقابه باید بهگونهای باشد که آب واقعاً به قلب تالاب برسد.وی افزود: هرچند حقابه زیستمحیطی تأثیرگذار است، اما مشکل اصلی تالاب صالحیه برهم خوردن بیلان هیدرولوژیک به دلیل ایجاد کانال و جاده زهکش است. نسخه اصلی احیای تالاب، حذف یا اصلاح اساسی کانال زهکش و جاده آن است و پس از آن میتوان به سراغ پیگیری حقابه، پلمب چاههای غیرمجاز، نصب کنتورهای هوشمند و محدودسازی کشاورزی سنتی در اطراف تالاب رفت؛ اقداماتی که باید با مشارکت و همراهی جوامع محلی انجام شود.
منبع ایسنا