جنگ شناختی؛ ضرورت تربیت نسلی آگاه در عصر رسانه‌ها
سپیدار‌آنلاین: گروه سرمقاله
در دنیای امروز، میدان تقابل کشورها تنها به مرزهای جغرافیایی و عرصه‌های نظامی محدود نمی‌شود؛ بلکه افکار عمومی، باورها، نگرش‌ها و قدرت تحلیل جوامع نیز به یکی از مهم‌ترین عرصه‌های رقابت و تقابل تبدیل شده است.
سمانه حسینی/ در چنین شرایطی، جنگ شناختی به‌عنوان یکی از پیچیده‌ترین شکل‌های تقابل در عصر ارتباطات، ذهن و ادراک انسان‌ها را هدف قرار می‌دهد و تلاش می‌کند با بهره‌گیری از ابزارهای رسانه‌ای، اطلاعات نادرست و روایت‌سازی هدفمند، بر تصمیم‌گیری و نگرش افراد تأثیر بگذارد.گسترش شبکه‌های اجتماعی، دسترسی گسترده به اطلاعات و سرعت انتشار اخبار، فرصت‌های ارزشمندی برای آگاهی‌بخشی و تبادل دانش فراهم کرده است؛ اما در کنار این فرصت‌ها، زمینه انتشار شایعات، اخبار جعلی، تحریف واقعیت‌ها و شکل‌گیری فضای بی‌اعتمادی نیز افزایش یافته است. در چنین فضایی، مخاطبی که از قدرت تشخیص و تحلیل کافی برخوردار نباشد، ممکن است بدون بررسی صحت اطلاعات، تحت تأثیر جریان‌های خبری و محتوای جهت‌دار قرار گیرد.یکی از مهم‌ترین راهکارهای مقابله با این وضعیت، تقویت سواد رسانه‌ای و پرورش قدرت تفکر انتقادی در جامعه است. آموزش اینکه هر خبری را نباید بدون بررسی پذیرفت، هر تصویری الزاماً بیانگر واقعیت نیست و هر محتوای پربازدیدی از اعتبار برخوردار نیست، باید به بخشی از فرهنگ عمومی تبدیل شود.
در این میان، نسل نوجوان و دانش‌آموز اهمیت ویژه‌ای دارد. دانش‌آموزان امروز از نخستین گروه‌هایی هستند که به‌صورت گسترده با فضای مجازی و جریان‌های اطلاعاتی ارتباط دارند. بنابراین، مدرسه و خانواده باید در کنار آموزش دانش و مهارت‌های علمی، زمینه تقویت قدرت تحلیل، پرسشگری، مسئولیت‌پذیری و تشخیص اطلاعات معتبر را نیز فراهم کنند.هفته بسیج دانش‌آموزی و مناسبت ۱۳ آبان فرصتی برای توجه دوباره به نقش نسل جوان در حفظ هویت ملی، استقلال فکری و مسئولیت‌پذیری اجتماعی است. آگاهی از تاریخ، شناخت تحولات اجتماعی و توانایی تحلیل مسائل روز، به دانش‌آموزان کمک می‌کند تا در برابر روایت‌های نادرست و جریان‌های اطلاعاتی گمراه‌کننده، برخوردی سنجیده و آگاهانه داشته باشند.از سوی دیگر، پدافند غیرعامل نیز در شرایط جدید تنها به حفاظت از تأسیسات و زیرساخت‌های فیزیکی محدود نمی‌شود. حفاظت از زیرساخت‌های ارتباطی، اطلاعاتی و سرمایه اجتماعی و افزایش آمادگی ذهنی جامعه در برابر تهدیدهای نوین، از موضوعاتی است که باید مورد توجه قرار گیرد. جامعه‌ای که از آگاهی، اعتماد، همبستگی و قدرت تشخیص برخوردار باشد، در مواجهه با بحران‌ها و تهدیدهای پیچیده، ظرفیت بیشتری برای حفظ انسجام و مدیریت شرایط خواهد داشت.البته مقابله با جنگ شناختی صرفاً با هشدار دادن درباره تهدیدها امکان‌پذیر نیست؛ بلکه نیازمند آموزش مستمر، اطلاع‌رسانی شفاف، تقویت رسانه‌های مسئولیت‌پذیر و افزایش اعتماد عمومی است. رسانه‌ها نیز باید با دقت، سرعت و رعایت اصول حرفه‌ای، در انتشار اخبار صحیح و مقابله با شایعات نقش‌آفرینی کنند.امروز بیش از هر زمان دیگری به نسلی نیاز داریم که به جای پذیرش منفعلانه اطلاعات، پرسشگر و تحلیلگر باشد؛ نسلی که در کنار بهره‌مندی از فناوری، اسیر جریان‌های خبری نشود و با شناخت واقعیت‌ها، در مسیر پیشرفت جامعه گام بردارد.بی‌تردید، آگاهی مهم‌ترین سرمایه در مواجهه با تهدیدهای نوین است و سرمایه‌گذاری بر آموزش، سواد رسانه‌ای و تربیت نسل مسئولیت‌پذیر، اقدامی بنیادین برای تقویت تاب‌آوری اجتماعی و صیانت از آینده کشور به شمار می‌رود.