از آگاهی دانش‌آموزی تا اقتدار ملی؛ پدافند امروز، مسئولیت فردا
سپیدار‌آنلاین: گروه سرمقاله
تقویم آبان‌ماه، امسال نیز ما را با مجموعه‌ای از مناسبت‌های مهم و معنادار روبه‌رو می‌کند؛ هفته بسیج دانش‌آموزی، ۱۳ آبان و هفته پدافند غیرعامل، سه عنوان در ظاهر متفاوت اما در حقیقت دارای پیوندی عمیق و مشترک هستند؛ پیوندی که در مفاهیمی همچون آگاهی، استقلال‌طلبی، مسئولیت‌پذیری، حفظ سرمایه‌های ملی و آمادگی در برابر تهدیدها معنا پیدا می‌کند.
دکتر مهدی جعفری/ سیزدهم آبان، در حافظه تاریخی ملت ایران، روزی فراتر از یک مناسبت تقویمی است. این روز یادآور سه رویداد مهم تاریخی، تبعید امام خمینی(ره) در سال ۱۳۴۳، کشتار دانش‌آموزان در سال ۱۳۵۷ و تسخیر سفارت آمریکا در سال ۱۳۵۸ است؛ رویدادهایی که هر یک بخشی از مسیر مبارزه ملت ایران برای استقلال و تعیین سرنوشت خویش را روایت می‌کنند. در این میان، حضور دانش‌آموزان در متن تحولات تاریخی، نشان‌دهنده جایگاه نسل جوان در شکل‌گیری آینده اجتماعی و سیاسی کشور است.
هفته بسیج دانش‌آموزی نیز فرصتی برای بازخوانی همین نقش و توجه به ظرفیت‌های نسل نوجوان در عرصه‌های علمی، فرهنگی، اجتماعی و سازندگی است. بسیج دانش‌آموزی را نباید صرفاً در قالب یک تشکل یا مجموعه فعالیت‌های مناسبتی تعریف کرد؛ بلکه باید آن را فرصتی برای تقویت روحیه مشارکت، همدلی، نظم، خودباوری و مسئولیت‌پذیری در میان دانش‌آموزان دانست. نسلی که قرار است فردای کشور را بسازد، پیش از هر چیز باید قدرت تحلیل، مهارت گفت‌وگو، تفکر نقادانه و توانایی تشخیص درست اطلاعات را در خود پرورش دهد.
در دنیای امروز، میدان مواجهه با تهدیدها تنها به مرزهای جغرافیایی و عرصه‌های نظامی محدود نیست. فضای مجازی، جنگ اطلاعاتی، شایعه‌سازی، حملات سایبری، اختلال در زیرساخت‌های حیاتی و تهدید امنیت روانی جامعه، ابعاد تازه‌ای از چالش‌های پیش‌روی کشورها را شکل داده‌اند. در چنین شرایطی، آگاهی عمومی و ارتقای سواد رسانه‌ای به یکی از مهم‌ترین ابزارهای حفاظت از جامعه تبدیل شده است. دانش‌آموزی که قدرت تشخیص خبر معتبر از اطلاعات نادرست را داشته باشد، در برابر عملیات روانی آسیب‌پذیری کمتری خواهد داشت و می‌تواند نقش مؤثرتری در محیط خانواده و جامعه ایفا کند.
از همین منظر، هفته پدافند غیرعامل نیز مفهومی فراتر از یک برنامه سازمانی و اداری دارد. پدافند غیرعامل به معنای مجموعه اقداماتی است که بدون استفاده از ابزار نظامی، آسیب‌پذیری زیرساخت‌ها و دارایی‌های حیاتی کشور را در برابر تهدیدها کاهش می‌دهد و استمرار خدمات ضروری را تضمین می‌کند. حفاظت از شبکه‌های ارتباطی، مراکز درمانی، تأسیسات آب و برق، زیرساخت‌های حمل‌ونقل، مراکز آموزشی و خدمات عمومی، بخشی از این مسئولیت مهم است.
اما پدافند غیرعامل تنها وظیفه دستگاه‌های اجرایی و نهادهای مسئول نیست؛ بلکه باید به یک فرهنگ عمومی تبدیل شود. همان‌گونه که رعایت اصول ایمنی در زندگی روزمره اهمیت دارد، آشنایی با شیوه‌های مواجهه با بحران، حفظ آرامش در شرایط اضطراری، حفاظت از اطلاعات شخصی، توجه به امنیت فضای مجازی و پرهیز از بازنشر اخبار تأییدنشده نیز بخشی از مسئولیت شهروندی است.
در این میان، مدارس جایگاهی تعیین‌کننده دارند. مدرسه صرفاً محل انتقال محفوظات و آموزش دروس نیست؛ بلکه یکی از مهم‌ترین کانون‌های تربیت شهروندانی آگاه، مسئول و آماده برای مواجهه با شرایط مختلف است. آموزش اصول پدافند غیرعامل، مدیریت بحران، امداد و نجات، سواد رسانه‌ای و رفتار صحیح در شرایط اضطراری می‌تواند از دوران دانش‌آموزی آغاز شود و به تدریج به فرهنگ عمومی جامعه راه پیدا کند.