اربعین؛ سرمایه اجتماعی جهان اسلام در روزگار جنگ روایتها
سپیدارآنلاین: گروه یادداشت
اربعین هر سال تنها یک مناسبت مذهبی نیست؛ بلکه جلوهای از بزرگترین اجتماع داوطلبانه جهان است که میلیونها انسان را از ملیتها، زبانها و فرهنگهای مختلف گرد هم میآورد.
زری اسفندفر/ این رویداد عظیم، در کنار بُعد معنوی خود، حامل پیامهای اجتماعی، فرهنگی و تمدنی عمیقی است که در دنیای امروز، بیش از هر زمان دیگری اهمیت یافته است.در روزگاری که بسیاری از جوامع با شکافهای اجتماعی، بحران اعتماد و گسترش فردگرایی روبهرو هستند، پیادهروی اربعین تصویری متفاوت از همدلی و مشارکت مردمی به نمایش میگذارد. در این مسیر، انسانها بدون توجه به جایگاه اقتصادی، قومیت یا ملیت، در کنار یکدیگر قرار میگیرند و با روحیه ایثار و خدمت، مفاهیمی چون برادری، کرامت انسانی و مسئولیت اجتماعی را به شکلی عملی به نمایش میگذارند.یکی از ویژگیهای برجسته اربعین، حضور گسترده مردم در عرصه خدمترسانی است. هزاران موکب با تکیه بر مشارکت داوطلبانه، امکانات مورد نیاز زائران را فراهم میکنند و این فرهنگ خدمت، نمونهای کمنظیر از سرمایه اجتماعی را به نمایش میگذارد. سرمایهای که نه با بودجههای کلان، بلکه با اعتماد، همدلی و باورهای مشترک شکل میگیرد و استمرار مییابد.
در سالهای اخیر، اربعین علاوه بر یک حرکت معنوی، به عرصهای برای نمایش ظرفیتهای فرهنگی و اجتماعی جهان اسلام نیز تبدیل شده است. حضور میلیونها زائر از کشورهای مختلف، فرصتی برای شناخت متقابل ملتها، تقویت روابط مردمی و انتقال ارزشهای مشترک فراهم میکند. این ارتباط مستقیم میان مردم، گاه تأثیری عمیقتر از بسیاری از مناسبات رسمی و سیاسی دارد و میتواند زمینهساز همگرایی بیشتر در میان ملتهای مسلمان باشد.از سوی دیگر، در عصر شبکههای اجتماعی و رقابت شدید رسانهای، روایت صحیح از اربعین اهمیت دوچندانی پیدا کرده است. اگر این رویداد صرفاً در قالب آمار و ارقام معرفی شود، بخش مهمی از حقیقت آن نادیده خواهد ماند. آنچه اربعین را متمایز میکند، فرهنگ ایثار، مهماننوازی، نظم مردمی، مشارکت داوطلبانه و روحیه همبستگی است؛ مفاهیمی که باید با روایتهای دقیق، مستند و صادقانه به افکار عمومی منتقل شوند.
برای ما نیز اربعین تنها بدرقه زائران نیست؛ بلکه فرصتی برای تقویت فرهنگ مسئولیتپذیری، همدلی و مشارکت اجتماعی است. هر فرد، هر نهاد و هر دستگاه اجرایی میتواند سهمی در تسهیل این حرکت عظیم داشته باشد؛ از خدمترسانی به زائران گرفته تا اطلاعرسانی دقیق، رعایت حقوق شهروندی و همکاری برای برگزاری هرچه باشکوهتر این رویداد.
اربعین یادآور این حقیقت است که سرمایه اصلی جوامع، نه صرفاً امکانات مادی، بلکه اعتماد، مشارکت و همبستگی مردم است. هر جامعهای که بتواند این سرمایه را حفظ و تقویت کند، در برابر چالشها و بحرانها نیز توانمندتر خواهد بود. از این منظر، اربعین تنها یک مراسم مذهبی نیست؛ بلکه مدرسهای برای تمرین همزیستی، خدمت، ایثار و مسئولیتپذیری اجتماعی است.
اگر بتوانیم درسهای اربعین را به متن زندگی روزمره خود وارد کنیم؛ از احترام به حقوق دیگران و تقویت روحیه همکاری گرفته تا افزایش مشارکت در حل مسائل اجتماعی، آنگاه این حرکت عظیم تنها به چند روز از سال محدود نخواهد شد، بلکه به فرهنگی ماندگار در جامعه تبدیل میشود. شاید مهمترین پیام اربعین نیز همین باشد؛ اینکه جامعهای متکی بر همدلی، ایثار و مشارکت، میتواند آیندهای روشنتر و امیدبخشتر برای خود رقم بزند.