پایگاه خبری و تحلیلی سپیدار آنلاین

بحران‌ها، به‌ویژه در سطح جامعه، اغلب با «سکوت» گره خورده‌اند. سکوتِ ناشی از درد، شرم، یا ناباوری. وقتی یک چالشِ بزرگ (مانند افسردگی جمعی، فشارهای اقتصادی یا آسیب‌های اجتماعی) رخ می‌دهد، اولین چیزی که از بین می‌رود، تواناییِ «به اشتراک گذاشتنِ تجربه» است.
اما در روان‌شناسیِ اجتماعی، ما به یک حقیقت ساده اما قدرتمند باور داریم: روایت، پادزهرِ انزواست.
چرا شنیدنِ روایت‌های جامعه برای عبور از بحران حیاتی است؟
۱. تبدیلِ دردِ «شخصی» به «تجربه جمعی»:
بسیاری از افراد در بحران، خود را تنها قربانیِ شرایط می‌بینند. وقتی بستری فراهم می‌شود که فرد روایت خود را بازگو کند و دیگران نیز تجربه‌های مشابه خود را به اشتراک بگذارند، آن «رنجِ فردی» به «مسئله‌ی اجتماعی» تغییر ماهیت می‌دهد. این یعنی: «من تنها نیستم، و این یعنی راه‌حل هم می‌تواند جمعی باشد.
۲ . بازپس‌گیریِ قدرت (Empowerment):
بحران همیشه با سلبِ کنترل همراه است. روایت کردن، عملِ بازپس‌گیریِ قدرت است. کسی که داستان خود را تعریف می‌کند، دیگر قربانیِ منفعلِ شرایط نیست؛ او «راویِ» زندگی خویش است که به تجربیاتش معنا می‌بخشد.
۳. همدلی به جای قضاوت:
وقتی ما صدای یکدیگر را می‌شنویم، لایه‌های پنهانِ بحران آشکار می‌شود. شنیدن روایت‌های جامعه باعث می‌شود سیاست‌گذاران، درمان‌گران و خودِ مردم، نه با اعداد و ارقام، بلکه با «انسان‌ها» مواجه شوند. این تغییرِ نگاه، پایه و اساسِ تغییرِ رویکردهای حمایتی است.
شنیدن، یک کنشِ فعال است
شنیدنِ روایتِ جامعه، فقط گوش دادنِ منفعل نیست؛ یک «کنشِ حمایتی» است:
فضای امن بسازیم: فضایی که در آن قضاوت، جای خود را به پذیرش بدهد.
تریبونِ بی‌صداها باشیم: کسانی که در حاشیه هستند، آسیب‌پذیرترند. صدای آن‌ها، نقشه راه ما برای مداخلات موثرتر است. روایت‌گری را تشویق کنیم: به افراد بیاموزیم که بیانِ دردهایشان، نه نشانه‌ی ضعف، بلکه شجاعانه‌ترین گام برای ترمیم است.
نتیجه گیری:
بحران‌ها شاید ویرانگر باشند، اما «روایت‌ها» مصالحِ بازسازیِ جامعه‌اند. بیایید گوش دادن را به عنوانِ ابزاری برای مداخله در نظر بگیریم. وقتی جامعه‌ای یاد می‌گیرد روایت‌هایش را بشنود، دیگر در بحران غرق نمی‌شود؛ بلکه یاد می‌گیرد چگونه از میانِ آن، راهی به سوی «معنا» و «سلامت» باز کند.
زینب جعفرنژاد
کارشناس مسئول سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد
مرکز بهداشت غرب کرج