اصلاح نظام ارزی گامی ضروری برای هدفمندسازی یارانهها
سپیدارآنلاین: گروه سرمقاله
امروز اقتصاد ما با دو چالش اساسی روبروست که مستقیماً زندگی روزمره مردم را تحت تأثیر قرار میدهند: ارز چندنرخی و نظام یارانهای پیچیده.
سید محمد حسینی ابراهیم آباد/ ارز چندنرخی، بستری برای رانت و نابرابری وقتی در جامعه ارز با قیمتهای متفاوت (مثلاً ۴۲۰۰ تومانی، نیمایی، و بازار آزاد) خرید و فروش میشود، فضایی برای رانتخواری و فساد ایجاد میگردد. گروههای خاصی با دسترسی به ارز ارزان، کالاهایی را وارد کرده یا خدماتی ارائه میدهند که قیمت تمام شدهشان به مراتب کمتر از هزینه واقعی است. این موضوع باعث میشود شفافیت اقتصادی از بین برود و برنامهریزی برای کسبوکارها دشوار شود، چرا که قیمتگذاریها واقعی نیست. در عمل، این ارز ارزان نه تنها به دست مصرفکننده نهایی نمیرسد، بلکه جیب دلالان و واسطهها را پر میکند. یارانههای پنهان و آشکار سفرهای که سیر نمیشود: همین ارز ارزان، خود نوعی یارانه پنهان است؛ یارانه بر روی واردات کالاهای اساسی مانند دارو، گندم، روغن و... . دولت تلاش میکند با اختصاص ارز ترجیحی، قیمت این کالاها را پایین نگه دارد. اما این سیاست، چه پیامدهایی دارد؟ هزینه سنگین بر دوش دولت: تأمین ارز ارزان برای حجم بالای واردات، فشار مالی عظیمی بر بودجه کشور وارد میکند. عدم هدفمندی واقعی: بخش عمدهای از این یارانه به دست مصرفکننده واقعی نمیرسد و به شکل یارانه آب، نان، دارو و... به همه (چه ثروتمند و چه نیازمند) تعلق میگیرد. این یعنی اتلاف منابع عظیم. توجیه اقتصادی ضعیف: در بلندمدت، حفظ چنین نظامی، انگیزهها برای تولید داخلی را کاهش داده و وابستگی به واردات را بیشتر میکند.اقتصاددانان سالهاست بر مزایای تکنرخی شدن ارز تأکید دارند. اما چرا این امر حیاتی است؟ شفافیت و انضباط اقتصادی: با حذف ارزهای چندگانه، مبنای قیمتگذاریها شفاف میشود. این امر به تولیدکنندگان، واردکنندگان و مصرفکنندگان اجازه میدهد تا با دید بازتری تصمیمگیری کنند.کاهش فساد و رانت: از بین رفتن اختلاف فاحش بین نرخهای مختلف ارز، کانونهای رانت و فساد را خشک میکند. جذب سرمایهگذاری: یک نرخ ارز باثبات و مشخص، فضای اطمینان برای سرمایهگذاران داخلی و خارجی ایجاد میکند. رقابت سالم: تولیدکنندگان داخلی با تولیدکنندگان خارجی در شرایط رقابتی عادلانهتری قرار میگیرند.اما چالش اصلی در مسیر تکنرخی شدن ارز چیست؟ شوک قیمتی! وقتی ارز از ۴۲۰۰ تومان به نرخ واقعی خود (مثلاً نزدیک به نرخ بازار) نزدیک شود، قیمت کالاهای وارداتی، به ویژه اقلام اساسی، به طور ناگهانی افزایش خواهد یافت. این نگرانی، قلب تپنده مقاومت در برابر این اصلاح بزرگ است؛ زیرا ترس از کاهش ناگهانی قدرت خرید مردم، به خصوص اقشار کمدرآمد، وجود دارد.اینجاست که اصلاح نظام حمایتی، کلید حل معضل تکنرخی شدن ارز و حمایت از مردم میشود. رویکرد باید از یارانه دادن به کالا به حمایت مستقیم از خانوار تغییر کند.گذار از ارز چندنرخی و نظام یارانهای ناکارآمد به سوی تکنرخی شدن ارز و سیاستهای حمایتی هدفمند، یک ضرورت اقتصادی برای عبور از چالشهای فعلی است. این رویکرد، نه به معنای حذف حمایت از مردم، بلکه به معنای هوشمندتر، عادلانهتر و مؤثرتر کردن این حمایتها است. با اجرای صحیح این اصلاحات، میتوانیم گامی بلند در جهت ثبات اقتصادی، افزایش رفاه عمومی و دستیابی به توسعه پایدار برداریم. این یک فرصت تاریخی است تا به جای گره زدن معیشت مردم به یارانه بیدلیل، بستری برای رشد واقعی و خودکفایی اقتصادی فراهم آوریم.