غار سُرهه جایی که سنگها از نخستین انسانها سخن میگویند
سپیدارآنلاین: گروه گزارش
در دامنههای آرام و صبور ساوجبلاغ، جایی دور از شتاب زندگی امروز، غار سُرهه همچون سندی زنده از نخستین فصلهای حضور انسان بر پهنه البرز ایستاده است.
اینجا سنگها فقط سنگ نیستند و هر لایه خاک، هر ابزار خاموش و هر استخوان فرسوده، روایتی از زیست انسانهایی را در دل خود دارد که حدود ۴۵ هزار سال پیش، این پناهگاه صخرهای را خانه خود ساخته بودند.
خبرگزاری فارس_ البرز؛ غار سُرهه، نه یک فضای خاموش طبیعی، بلکه کتابی سنگی از تاریخ پیشاتاریخ ایران است کتابی که سطرهای آن با تیشههای سنگی، آتشهای خاموششده و شکارهای نخستین انسان نوشته شدهاند.
در فاصلهای نهچندان دور از هیاهوی شهر کرج، مجموعهای از پناهگاههای صخرهای و غار سُرهه، آرام و بیادعا در نزدیکی روستایی به همین نام قرار گرفتهاند. سکوت این محوطه، سکوت فراموشی نیست سکوتی است انباشته از هزاران سال زندگی، تلاش برای بقا و سازگاری با طبیعت سخت کوهستانی. محوطهای که تا همین سالها برای بسیاری ناشناخته مانده بود، امروز به یکی از کانونهای مهم پژوهشهای علمی داخلی و بینالمللی بدل شده است.
غار سُرهه اکنون بهعنوان یکی از شاخصترین محوطههای پیشاتاریخی استان البرز شناخته میشود محوطهای که یافتههای آن، نگاه پژوهشگران را به قدمت و گستره سکونت انسان در فلات ایران بازتعریف کرده است.فرزان احمدینژاد، کارشناس ارشد باستانشناسی ادارهکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی استان البرز، با اشاره به نتایج آخرین کاوشها میگوید: بررسیهای میدانی و مطالعات مشترک با موزه نئاندرتال آلمان در شهر دوسلدورف نشان میدهد قدمت این پناهگاه صخرهای به حدود ۴۵ هزار سال پیش بازمیگردد دورهای که انسانهای نخستین در این منطقه حضور داشته و ابزارهای سنگی خود را در دل این کوهستان برجای گذاشتهاند.
او میگوید: شواهد بهدستآمده از لایههای باستانی غار سُرهه نشان میدهد این محوطه از دوره پارینهسنگی میانی تا پارینهسنگی جدید مورد استفاده قرار گرفته است، دورهای حساس و تعیینکننده در روند تکامل انسان. مطالعه این بازه زمانی، اطلاعات ارزشمندی درباره شیوه زیست، ابزارسازی، الگوهای شکار و نحوه سازگاری انسان با محیط طبیعی ارائه میدهد. همین یافتهها سبب شده است که ساوجبلاغ، جایگاهی تازه در نقشه جهانی مطالعات پارینهسنگی پیدا کند.اما روایت غار سُرهه تنها به ابزارهای سنگی محدود نمیشود و احمدینژاد میگوید: در میان خاک و سنگهای این غار، بقایای استخوانهای جانوری مانند غزال و بزکوهی بهدست آمده که نشان میدهد انسانهای نخستین چگونه با طبیعت پیرامون خود تعامل داشتهاند چه میخوردهاند، چگونه شکار میکردهاند و چگونه زیستبوم کوهستانی البرز را به پناهگاهی امن برای ادامه حیات تبدیل کردهاند.بازدید از غار سُرهه، سفری کوتاه در جغرافیا و سفری بلند در زمان است مواجههای نزدیک با انسانهایی که هزاران سال پیش، بیآنکه نامی از خود بر جای بگذارند، بخشی از تاریخ این سرزمین را ساختهاند. یافتههای این کاوشها، نهتنها مهر تأییدی بر قدمت سکونت بشر در استان البرز است، بلکه ظرفیت غار سُرهه را برای تبدیلشدن به یکی از مهمترین و شاخصترین سایتهای پیشاتاریخی کشور برجسته میکند.
کارشناسان میراث فرهنگی تأکید دارند: حفاظت از غار سُرهه، ضرورتی فراتر از یک اقدام اداری است. این محوطه، بخشی از حافظه مشترک بشر بهشمار میرود میراثی که اگر بهدرستی صیانت شود، میتواند روایت آغازین انسان در این سرزمین را برای نسلهای آینده حفظ کند. غار سُرهه هنوز حرفهای ناگفته بسیاری دارد و کافی است گوش شنوا داشته باشیم.
منبع فارس